چکیدهسابقه و هدفلوبیا سبز از جمله سبزیجاتی است که از دیر باز در ایران کشت و مصرف می شود. علی رغم اهمیت لوبیاسبز به عنوان کالای صادراتی، تمرکز زیادی بر روی تنوع ژنتیکی ژرم ‍ پلاسم لوبیا سبز موجود در کشور صورت نگرفته است. این مطالعه به منظور بررسی خصوصیات زراعی و ریخت شناسی 67 نمونه ژنتیکی مختلف موجود درکلکسیون لوبیا سبز جمع آوری شده از استان های مختلف کشور در سال 1400 در مزرعه پژوهشی بانک ژن گیاهی ملی ایران واقع در موسسه تحقیقات اصلاح و تهیه نهال و بذر کرج انجام شد.مواد و روش هادر سال اول (1399-1400) 67 نمونه ژنتیکی لوبیا سبز کشت و احیاء شدند. در سال دوم (1401-1400) نمونه ژنتیکی لوبیا سبز به صورت طرح آگمنت به همراه چهار شاهد (سانری، والنتینو، آریان و سپهر) کشت و 29 ویژگی زراعی و مورفولوژیکی از جمله صفات مربوط به برگ، گل، غلاف و دانه بررسی شد. داده ها با استفاده از نرم افزارهای آماری SPSS و SAS مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفت و ضمن محاسبه همبستگی، گروه بندی ژنوتیپ ها با استفاده از تجزیه کلاستر انجام شد.یافته ها بیشترین ضریب تغییرات (CV) به ارتفاع بوته (70 درصد)، وزن بذر تک بوته (47 درصد)، تعداد غلاف در بوته (40 درصد) اختصاص داشت، در میان صفات کیفی مورد بررسی بیشترین شاخص شانون به ترتیب در صفات درجه انحنای غلاف(28/1)، رنگ بذر(23/1) و شکل برش عرضی غلاف(17/1) مشاهده شد. بین بیشتر صفات اندازه گیری شده همبستگی معنی داری وجود داشت. بزرگترین همبستگی معنی دار بین طول غلاف با تعداد دانه در غلاف و وزن ده غلاف سبز و صفت وزن بذر تک بوته با تعداد غلاف در بوته مشاهده شد. در تجزیه خوشه ای، ژنوتیپ ها مورد مطالعه به پنج خوشه اصلی تقسیم شدند. نتیجه گیرینمونه های ژنتیکی مختلف لوبیاسبز مورد بررسی دارای طیف وسیعی ازخصوصیات ریخت شناسی بودند که نشان دهنده تنوع ژنتیکی بالای این محصول می باشد. در این تحقیق نمونه های ژنتیکی 2 ، 26، 128،127،58، 129 با 42 روز زودگل ترین ژنوتیپ بودند. نمونه های ژنتیکی 11 و 123 بیشترین وزن ده غلاف سبز را نسبت به سایر ژنوتیپ ها و ارقام شاهد داشت. نمونه های ژنتیکی 30 و 33 بالاترین وزن بذر تک بوته و ژنوتیپ ماگ قرمز بیشترین طول غلاف را داشت. رقم سانری و نمونه 129 بیشترین تعداد گل در خوشه و نمونه 30 و 34 بیشترین تعداد غلاف در خوشه را داشتند. با توجه به موارد مطرح شده در بالا نتیجه گیری می شود که در بین توده های لوبیا سبز مورد بررسی تنوع قابل توجه ای وجود دارد و امکان استفاده از این تنوع در برنامه های به نژادی وجود دارد

به منظور بررسی تنوع ژنتیکی در ژرم پلاسم سورگوم بانک ژن گیاهی ملی ایران، تعداد 130 توده در دو سال 1377 و 1378 در مزرعه تحقیقاتی موسسه اصلاح و تهیه نهال و بذر در کرج مورد ارزیابی قرار گرفتند. تنوع قابل توجهی در صفات مورد مطالعه مشاهده شد. فقط رنگ گیاه تنوعی را نشان نداد و تمام توده ها رنگیزه دار بودند. تعداد روز تا 50 درصد گلدهی از 55 تا 114 روز در سال اول و 58 تا 150 روز در سال دوم متغیر بود. ارتفاع گیاه در زمان 50 درصد گلدهی از 44 تا 240 سانتی متر با میانگین 132.9 سانتی متر تغییر می کرد. در صفت توسعه پانیکل تمام سطوح تنوع و در صفت شکل و تراکم پانیکل ده حالت از سطوح تنوع مشاهده گردید. با استفاده از ضریب شنون (Shannon, 1948) و ضریب تغییرات مشخص شد که بیشترین تنوع در صفات شکل و تراکم پانیکل و طول پانیکل وجود دارد. وزن صد دانه از 1 تا 5.1 با میانگین 2.7 گرم متغیر بود. نتایج حاصل از تجزیه رگرسیون چند متغیره در سال اول نشان داد که 59 درصد از تنوع موجود در وزن صد دانه در صفات پوشیدگی دانه، توسعه پانیکل، تراکم پانیکل و پوشش سفید رنگ روی ساقه قرار دارد. نتایج حاصل از تجزیه به عامل ها نشان داد که 71.3 درصد از تنوع جامعه در هشت عامل قرار دارد. عامل اول که شامل صفات تعداد روز تا گلدهی، رنگ گلوم، پوشیدگی دانه، درخشندگی دانه، طول گل آذین، آبداری ساقه و طعم آب ساقه بود به تنهایی 28.1 درصد از تنوع را نشان داد. تجزیه کلاستر، استان ها را به چهار دسته تقسیم کرد. نمونه های مازندران، گلستان و ایلام در خوشه اول، نمونه های کرمان، خراسان و تهران در خوشه دوم، نمونه های فارس، یزد و اصفهان در خوشه سوم و نمونه های سیستان و بلوچستان به تنهایی در خوشه چهارم قرار گرفتند. این یافته نشان داد که نمونه های استان سیستان و بلوچستان در مقایسه با نمونه های بقیه استان ها از نظر ژنتیکی کمترین قرابت را دارد. با توجه به وجود تنوع قابل توجه برای اکثر صفات، کلکسیون بانک ژن می تواند به عنوان ژرم پلاسم باارزشی در اصلاح سورگوم جهت اهداف گوناگون به کار رود.

زمینه هدف: آنفلوآنزا بیماری مسری عفونت دستگاه تنفسی است که در فصل های سرد سال شیوع پیدا می کند. شیوع ویروس جدید آنفلوآنزا A(H1N1) در سال 2009 که جمعیت کثیری از مردم جهان را درگیر کرد، مرگ و میر قابل توجهی در پی داشت. مولکول همآگلوتینین که اصلی ترین گلیکوپروتئین سطحی ویروس آنفلوآنزا است، یکی از ارکان مهم در تهیه کیت های تشخیصی و واکسن های موثر بر علیه این بیماری است. لذا تهیه بانک ژن سویه های شایع به منظور دسترسی سریع به مقدار انبوه این مولکول بسیار ضروری می باشد.مواد و روش ها: این مطالعه از نوع پژوهشی- کاربردی می باشد. اولین قدم برای تهیه چنین بانکی، جداسازی ژن کامل همآگلوتینین و زیر واحدهای آن با استفاده از پرایمرهای اختصاصی وکلونینگ آنها در ناقلهای مناسب است. در این راستا ابتدا با استفاده از ژنوم ویروس استاندارد (A/NewCaledonia/20/99(H1N1)) کشت داده شده در سلول MDCK ، ژن کد کننده همآگلوتینین به روش RT-PCR تکثیر و در ناقل مناسب کلون گردید.یافته ها: جداسازی و کلونینگ ژن همآگلوتینین با روشPCR ، هضم آنزیمی و تعیین ترادف نوکلئوتیدی تایید گردید. با استفاده از پرایمرهای ویژه کلونینگ، سازه های مختلف واجد ژن همآگلوتینین مورد نظر به منظور بیان ژن در سلول حشره و باکتری اشریشیا کلی، تهیه گردید.نتیجه گیری: نتایج به دست آمده نشان دهنده تطابق کامل قطعات ژنی استخراج شده با همآگلوتینین ویروس آنفلوآنزای A/New Caledonia/20.99(H1N1)) ( کشت که استفاده ازاین منبع ژنی، اهداف خاص از قبیل کلون کردن در وکتورهای بیانی مختلف یوکاریوتی و پروکاریوتی را امکان پذیر می سازد.

گلرنگ یکی از گیاهان مناسب برای تولید روغن در مناطق خشک است و با توجه به تغییرات اقلیم در چند سال گذشته مورد توجه قرار گرفته است. پایه ژنتیکی و ژرم پلاسم غنی برای اصلاح این گیاه ضرورت دارد. این تحقیق در سال 1390 با هدف بررسی تنوع ژنتیکی 345 نمونه از کلکسیون ژرم پلاسم گلرنگ بانک ژن گیاهی در مزرعه تحقیقاتی موسسه تحقیقات اصلاح و تهیه نهال و بذر کرج انجام شد، نتایج اولیه نشان داد بسیاری از نمونه ها دارای مورفوتیپ های متنوع بودند و با جداسازی و تعیین مورفوتیپ ها، در مجموع 534 نمونه ژنتیکی به دست آمد که به صورت مشاهده ای مورد مطالعه قرار گرفتند. رنگ جام گل و میزان خارداری براکته مقادیر قابل توجهی از شاخص شانون را به خود اختصاص دادند. عملکرد دانه تک بوته، بزرگ ترین (85.62 درصد) و روز تا گلدهی (7.24) کوچک ترین، ضریب تغییرات را دارا بودند. در تجزیه به مولفه های اصلی، 56.13 درصد از تغییرات، توسط سه مولفه اول توجیه شد. مولفه های اول و دوم به ترتیب بیانگر اجزاء عملکرد و اجزاء رویشی بودند. تجزیه خوشه ای به روش K means، با تشکیل پنج گروه، نمونه های مورد بررسی را از یک دیگر متمایزکرد. پراکنش مبداء نمونه های ژنتیکی در نمودار بای پلات حاصل از مقیاس بندی چند بعدی در برخی موارد با موقعیت جغرافیایی آن ها مطابقت داشت. به طور کلی نتایج نشان داد که در ژرم پلاسم گلرنگ تنوع قابل توجهی وجود دارد که می تواند در برنامه های به نژادی قابل استفاده باشد.

1چکیده مبسوط مقدمه و هدف:  نخودفرنگی (Pisum sativum L.) چهارمین گیاه مهم از گروه حبوبات در جهان است که به‎ صورت نخود خشک، نخود سبز و نخود علوفه ای مصرف می ­شود. این گیاه یک ساله، خود گرده ‎افشان و دیپلوئید (2n = 2x = 14) است که به‎ عنوان یک محصول باغی و مزرعه ‏ای به‎ طور گسترده در سراسر مناطق معتدل جهان کشت می ‏شود. این گیاه با وجود این‎ که از دیرباز در ایران کشت می‏ شده است، اما مطالعات اندکی بر روی ژنوتیپ های جمع ‎آوری شده در ایران و خصوصیات و تنوع ژنتیکی آنها در دسترس هستند. با توجه به تمایل کشاورزان به کشت ارقام خارجی، نمونه های موجود در کشور مورد فرسایش شدیدی قرار گرفته ‎اند و بسیاری از نمونه های موجود در کلکسیون سبزی و صیفی بانک ژن یونیک هستند و امکان پیداکردن این نمونه ها در عرصه وجود ندارد. این نمونه ها معمولاً به شرایط آب و هوایی و آفات و بیماری کشور سازگار هستند و در توسعه کشت پایدار اهمیت به ‎سزایی دارند. بنابراین، نمونه های کلکسیون نخودفرنگی بانک ژن از اهمیت ویژه برخوردار هستند. در این تحقیق به بررسی تنوع ژنتیکی نمونه های نخودفرنگی بانک ژن پرداخته شده است. مواد و روش ها: در این بررسی، 63 نمونه نخودفرنگی به ‎همراه پنج رقم تجاری Wando, Mr. Big, Alderman, Rondo و Utrillo در سال ‎های 1399-1400 در مزرعه پژوهشی بانک ژن گیاهی ملی ایران (موسسه تحقیقات اصلاح و تهیه نهال و بذر) به ‎صورت طرح آگمنت در هفت بلوک کشت شدند و مورد ارزیابی قرار گرفتند . هر نمونه در یک خط دو متری با فاصله ردیف 60 سانتی متر و فاصله بوته 10 سانتی ‏متر کشت شد. 38 ویژگی زراعی و مورفولوژیکی بر اساس دستورالعمل UPOV در صفات مربوط به برگ، گل، غلاف و دانه ارزیابی شد. همچنین، بـه‎ منظور تعیین تنوع صفات کیفی از شاخص شانون (Hˊ) استفاده شد. داده ها با استفاده از نرم افزارهای آماری SPSS و SAS مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفتند و محاسبه همبستگی با روش پیرسون و گروه بندی ژنوتیپ ها با استفاده از تجزیه کلاستر انجام شد. یافته ها: طبق نتایج، بیشترین ضریب تغییرات در صفات کمّی (CV) به‎ ترتیب برای طول فاصله اولین تا دومین غلاف (cm 1/3) و طول اسپور (cm 0/85) و کمترین ضریب تغییرات عرض استاندارد (cm 0/14) و طول ساقه تا آخر پیچک (cm 0/15) به‎دست آمد. بیشترین ضریب شانون در صفات کیفی در صفات شدت نقاط گوشوارک (1/33)، سایز گوشوارک (1/09) و انحناء غلاف (1/04) مشاهده شد. کمترین ضریب شانون در صفت برگچه ‎دار بودن (0/09) مشاهده شد. قوی ترین همبستگی مثبت بین وزن صد دانه با طول و عرض غلاف و همچنین بین طول غلاف با عرض غلاف به‎ دست آمد. تجزیه به مؤلفه های اصلی نشان داد که چهار مؤلفه اول در برگیرنده 65% از کل تغییرات بودند. در مؤلفه اول که 33 درصد از تغییرات مشاهده شده را به‎ خود اختصاص داد، مهم‎ترین صفات تاثیرگذار بر این مولفه وزن صد دانه خشک، طول و عرض غلاف بودند. مؤلفه دوم 15 درصد از تغییرات داده ها را توجیه کرد و دارای ارتباط قوی و مثبت با طول برگچه و طول دمبرگ بود. مؤلفه سوم 10 درصد از تغییرات داده ها را توجیه کرد و دارای ارتباط قوی و مثبت با طول از ساقه تا اولین غلاف و تعداد بذر در غلاف بود. مولفه چهار 7 درصد از تغییرات مشاهده شده را به‎ خود اختصاص داد و با صفات طول فاصله اولین تا دومین غلاف و طول گوشوارک از نوک تا ساقه ارتباط قوی و مثبت بود. در تجزیه خوشه ‏ای، نمونه های ژنتیکی به هفت گروه مجزا به ‎ترتیب 8، 26، 6، 1، 2، 13 و 12 طبقه ‎بندی شدند. گروه‏ بندی نمونه های ژنتیکی مستقل از منشأ جغرافیایی آنها بود. نمونه های ژنتیکی مختلف نخودفرنگی مورد بررسی دارای طیف وسیعی ازخصوصیات ریخت‎ شناسی بودندکه نشان دهنده تنوع ژنتیکی بالای این محصول است. نتیجه‎ گیری: نتایج نشان دهنده وجود دامنه 32 روزه در تعداد روز تا شروع گلدهی، دامنه 90 سانتی‎ متری در ارتفاع بوته و دامنه 24 گرم در وزن صد دانه بود. در این تحقیق، نمونه های ژنتیکی  38، 79، 83 و 82 زودگل ترین ژنوتیپ بودند و نمونه های ژنتیکی Mr. Big و 81 بیشترین طول و نمونه های ژنتیکی 81 و 83 بیشترین عرض غلاف را داشتند. نمونه های ژنتیکی 80، 82، و 58 بیشترین وزن صد دانه را داشتند. در صفات نوع براکت و حاشیه گوشوارک، تنوع زیادی در نمونه‎ های ایرانی مشاهده شد که به ‎نظر می ‎رسد گنجاندن این صفات در دستورالعمل آزمون تیپ نخودفرنگی (دیسکریپتور) ضروری باشد. در این مطالعه، تنوع ژنتیکی بالایی در بین نمونه های نخودفرنگی موجود در کشور مشاهده شد که از این تنوع می‏ توان در برنامه های به ‏نژادی و برای دستیابی به ارقام سازگار با مناطق کشت ایران بهره‏ برداری کرد.

شبدر قرمز (Trifolium pratense) گونه علفه ای چند ساله ای است که در بعضی از نقاط دنیا از جمله، ایران به عنوان گونه زراعی علوفه ای مورد کشت قرار می گیرد. بذرهای 213 توده شبدر قرمز موجود در بانک ژن گیاهی ملی ایران در مزرعه آزمایشی در کرج در طی سالهای 1382 و 1383 مورد ارزیابی قرار گرفتند. ضریب تغییرات فنوتیپی و شاخص شنون تنوع بالایی را در صفات زراعی- مورفولوژیکی نشان دادند. عادت رشد افراشته به عنوان یک صفت مطلوب زراعی در 15.1 درصد از توده ها مشاهده گردید. طول ساقه در گلدهی از 5 تا 65 سانتیمتر با میانگین 30.6 سانتیمتر متغیر بود. چهار توده جمع آوری شده از ارومیه، اراک، بابل، درگز و سردشت با طول ساقه بیش از 50 سانتیمتر مناسبترین ژرم پلاسم ها برای استفاده در تحقیقات به نژادی برای این صفت هستند. تنوع زیاد در زمان گلدهی نشان دهنده قابلیت بالای این گونه برای به نژادی در این صفت جهت نیل به گروههای زودرس، متوسط رس و دیررس می باشد. نتایج رگرسیون، همبستگی خطی بین طول ساقه در گلدهی با صفات کرکداری، تعداد روز تا گلدهی و عادت رشد نشان داد. گروه بندی مواد با استفاده از تجزیه خوشه ای به تفکیک منشا ژرم پلاسم چهار خوشه مجزا را ظاهر ساخت. در این تجزیه توده هایی با آب و هوای مشابه در منشا جمع آوری در کنار یکدیگر قرار گرفتند. با توجه به وجود تنوع بالا در خزانه ژنتیکی اولیه این گیاه، مجموعه ژرم پلاسم شبدر نگهداری شده در بانک ژن گیاهی ملی ایران می تواند نقش کلیدی در تحقیقات به نژادی شبدر قرمز در کشور ایفا نماید.